Ogromna zmiana spowodowana religią chrześcijańską.
Różnice między sztuką chrześcijańską a pogańską:

  • zwycięstwo treści nad formą
  • sztuka przestaje służyć celom wyłącznie estetycznym
  • sztuka chrześcijańska miała charakter dydaktyczny, była zrozumiała dla wszystkich
  • sztuka towarzyszyła chrześcijaństwu od początku
  • nie miała dobrych warunków rozwoju ponieważ pierwsi chrześcijanie byli prześladowani i biedni
  • sztuka pogańska służyła ozdobie, dążono do doskonałości w przedstawieniu człowieka
  • sztuka chrześcijańska w swych treściach wyrażała stronę duchową człowieka i pouczała.

Sztuka chrześcijańska nawiązuje formą do wzorców sztuki hellenistycznej oraz do wzorców rzymskich. W nowym duchu wypowiadała się przez stare formy. W sztuce tej nie było rzeźby. Nie odtwarza wydarzeń historycznych. Unaocznia natomiast pewne dogmaty i prawdy wiary.

Etapy rozwoju sztuki starochrześcijańskiej:
Do 313 r. – OKRES TAJNY, PODZIEMNY (np. katakumby).
Od 313r. do poł. XIII w. – OKRES JAWNY.

Sztuka starochrześcijańska:

  • opracowała szereg elementów architektonicznych (np. liść palmowy przysługuje męczennikom, paw jest oznaką nieśmiertelności)
  • pojawia się dobry pasterz niosący owieczkę na ramionach.

ORANTKA – postać modląca się
ORANT – dusza modląca się, postać z otwartymi dłońmi.

Od roku 313 pojawiają się kościoły, budowane były przez chrześcijan. Chrześcijanie tworzyli kościoły w budowlach już istniejących np. bazylikach.

Typy kościołów chrześcijańskich

  • CENTRALNE (babtysterium – kościół chrzcielny)
  • PODŁUŻNE
    1. jednonawowe
    2. wielonawowe
      • halowy (kiedy nawy są jednej wysokości)
      • bazylikowy (różne wysokości naw)

Rzymska bazylika starochrześcijańska. Kościoły bazylikowe w Rzymie były trzy albo pięcio nawowe. W kościołach tych nie ma sufitu – widać konstrukcję drewnianą z belek. Kolumny, na których opierała się ta konstrukcja były w różnych stylach. Ożywienie budownictwa – budowle starochrześcijańskie.
Tęcza – dzieli część kapłańską do korpusu.
Absyda była zwrócona ku wschodowi, a wyjścia na zachód.
W atrium przebywali ludzie, którzy nie byli ochrzczeni. W basenie dostępowali oni obmycia.
Kościoły starochrześcijańskie nie były sklepione, widać rusztowania, belkowania.
Nad ołtarzem zgodnie z tradycją stawiano grób męczennika (specjalny baldachim na czterech kolumnach) – KONFESJA.
Ambony – KAZALNICE (do odczytywania ewangelii)

Dwojaka dekoracja malarska kościoła:

  • FRESKOWA (bardzo słabo zachowana)
  • MOZAIKOWA układ mozaiki: w świeżej zaprawie murarskiej umieszcza się drobne kostki pokryte szkliwem, złotem (bardzo trwała). Krępują swobodę malarską artysty bardzo płaskie, ostre podziały między kolorami, brak lekkich przejść między tonami. Kolory konkretne, brak światłocienia.