Dla Juliusza Kossaka obraz historyczny to opowieść przygodowa, zwykle osadzona w sarmackiej rzeczywistości XVII w. Jego twórczość jest mocno związana z życiem szlacheckim na kresach Polski. Często malował jego „ziemiański” portret, zwłaszcza konny. Jest to ponowna apoteoza życia szlachty. Wizerunki pozbawione są głębszej analizy osobowości. Charakteryzowane są przede wszystkim poprzez kontekst życia, w którym rasowy koń i ekwipunek myśliwski stanowiły najważniejsze atrybuty (np. „Portret własny na koniu” ok. 1859 r.).
W malarstwie rodzajowym w tym czasie wzrosło znaczenie nurtu neosarmatyzmu. Objawia się to przede wszystkim w twórczości Juliusza Kossaka. Tworzył on właściwie nowy rodzaj malarstwa, którego tematyką stało się życie ziemiańskie. Przykładowymi pracami są „Polowanie w Poturzycach” (1855) i „Wyjazd na polowanie” (1876). Ponadto prezentował życie ludu, zabawy i swawole. Przykładowymi obrazami tego typu są „Stadnina na Podolu” (1886) i „Wesele krakowskie” (1894).
Pochwale życia ziemiańskiego i wiejskiego służyła także twórczość ilustratorska Juliusza Kossaka. W tym duchu powstały ilustracje do „Trylogii” Henryka Sienkiewicza i poematów Wincentego Pola (np. „Rok myśliwca”). Tradycyjny nurt gloryfikacji szlacheckiej przeszłości osiągnął kulminację około połowy XIX wieku. Powstały wówczas liczne i bardzo różnorodne obrazy, mające charakter historycznej relacji, baśniowej legendy lub teatralnego przedstawienia. Są to dojrzałe kompozycje, które eksponowano na prestiżowych wystawach.
