Nazwa epoki stylowej od X do XII/XIII w. – dopiero od I połowy XIX w. Stworzyli ją archeolodzy francuscy. Analogia do języków romańskich: hiszpańskiego, francuskiego, portugalskiego, włoskiego.

Podłożem sztuki romańskiej są tradycje rzymskie (starochrześcijaństwo). Sztuka romańska posiada zapożyczenia ze sztuki bizantyjskiej, narodów germańskich i islamu. Wyrosła z tradycji, którą zastała. Nazwa jest nieścisła ponieważ w stylu tym tworzyły nie tylko narody romańskie, ale także germańskie i Słowianie.

Podział sztuki romańskiej na okresy

  • I. Wczesny – młodzieńczy.
  • II. Rozwinięty – dojrzały.
  • III. Późny – starczy.

I Okres – koniec X, początek XI w.

Wypowiada się w konstytucji (nad dekor.).
Architektura: skromna, prosta.

II Okres – XII w.

Pojawia się dekoracja rzeźbiarska.
Równowaga między architekturą, a dekor.

III Okres – XIII w. – barok romański

Przewaga dekoracji nad architekturą.
Schyłkowy.

Cechą charakterystyczną sztuki romańskiej jest jej różnorodność – brak konkretnego schematu.

Zasięg geograficzny stylu

Styl romański nie ma jednej określonej ojczyzny (występuje również w Palestynie). Nie jest taki sam nawet w ramach poszczególnych obszarów. Najwspanialsze przykłady we Francji, Niemczech, Włoszech, a także Anglii. Pojawił się również w Syrii i Palestynie. Tworzono sztukę romańską specjalnie dla danego narodu.

Ideowość i autonomiczność sztuki romańskiej

Ideowość nawiązuje do religii. Sztuka kościelna, ale nawiązuje do sztuki rzymskiej (starochrześcijaństwo). Autonomiczność wynika z rozbicia politycznego Europy – szeregu ośrodków, w których tworzono w stylu romańskim. Kler świecki i kościół odgrywały główną rolę.

Elementy architektury romańskiej

Sklepienia – nie zachodzą radykalne zmiany. Najczęściej wykorzystywano płaskie stropy. Oprócz tego stosowane były trzy rodzaje sklepień:

  • płaskie
  • kolebkowe
  • krzyżowe (inaczej beczkowe – mają kształt wpisanych trzech trójkątów sferycznych)
  • wiązane
  • kopuły na kole lub na elipsie
  • kopuły na stropach i na pendentywach (ma kształt żagielków)
  • rompy – w kształcie wycinka stożka.

Stosowanie sklepień krzyżowych i kolebkowych wiąże się z dużym i mocnym podparciem. Tego typu konstrukcja nie mogła przykrywać dużej powierzchni. Mówi się o murze obronnym (gruby mur – cecha drugorzędna i wynikała z konstrukcji).

Przęsło – fragment na który składa się sklepienie. Pomiędzy przęsłami występuje pas zwany gurtem. Spływa on od podpory do podpory.

Podpory – stosuje się do podtrzymywania sklepień i naw bocznych.

Dekoracja – znane formy kapiteli antycznych (korynckich i kompozytowych)

Kapitele historyczne – ozdobione scenami z biblii.

Kapitele zwierzęce – ozdabiane zwierzętami fantastycznymi.